คำแถลงการณ์ในการตราพระราชบัญญัติกำหนดหน้าที่ของคนไทยในเวลารบ พ.ศ. ๒๔๘๔ ได้
ลงประกาศในราชกิจจานุเบกษาฉบับนี้ หน้า ๑๑๖๐
แถลงการณ์
เรื่อง หน้าที่ของคนไทยในเวลารบ
การที่รัฐบาลได้เสนอร่างพระราชบัญญัติกำหนดหน้าที่ของคนไทยในเวลารบไปยังสภาผู้แทน
ราษฎร จนสภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบด้วย และได้ลงมติให้ใช้เป็นกฎหมายได้นั้น ก็เพราะเหตุว่า รัฐบาลได้
เห็นว่า อันบุคคลที่เกิดมามีชีวิตอยู่ร่วมกันประกอบขึ้นเป็นชาติหนึ่งนั้น แต่ละคนต่างก็มุ่งหวังในขณะที่ตนมี
ชีวิตอยู่ในอันที่จะประกอบกิจการงานและบำเพ็ญตนเพื่อให้ชาติบ้านเมืองรุ่งเรืองเจริญตามสติปัญญาและ
กำลังของตน ในเวลาที่สภาพการณ์ของบ้านเมืองเป็นปกติ ต่างคนต่างก็มุ่งที่จะประกอบอาชีพตามความรู้
ความสามารถช่วยกันรักษาความสงบเรียบร้อยในบ้านเมือง และอำนวยความสะดวกให้แก่ทุกคนซึ่งเป็น
เพื่อนมนุษย์ด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นชนชาติเดียวกันหรือต่างชาติ เมื่อสภาพบ้านเมืองอยู่ในฐานะคับขัน ต่างก็
รวมกันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันเพื่อช่วยกันคลายคลี่ฐานะการณ์คับขันนั้นให้กลับคืนสู่สภาพปกติด้วยวิถีทาง
ต่าง ๆ
อันชาติซึ่งได้มีกำเนิดเกิดขึ้นมาแล้วนั้น ต่างมุ่งหวังที่จะทำนุบำรุงรักษาชื่อเสียงและเกียรติศักดิ์
ให้เจริญรุ่งเรืองอยู่เสมอ และให้อยู่ในฐานะที่เคารพนับถือและสรรเสริญอยู่เป็นเนืองนิตย์ แต่ละชาติมุ่งจะ
เป็นมิตรและช่วยเหลือซึ่งกันและกันในทางที่ควร ชาติไทยและประชาชนชาวไทยก็ได้ถือหลักนี้และได้
ปฏิบัติเช่นนี้ตลอดมาจนทุกวันนี้ ชาติต่าง ๆ ที่ติดต่อกับชาติไทย ได้รู้นิสัยของชาวไทยในการให้ความ
ต้อนรับเป็นอย่างดีแก่ชาวต่างประเทศนั้นอยู่แล้ว ประชาชนชาวไทยได้เคยปฏิบัติอยู่อย่างไรก็จักปฏิบัติ
อย่างนั้นต่อไป แต่ทั้งนี้ ชาติอื่นก็ต้องปฏิบัติตอบแทนแก่ชาติไทยอย่างเดียวกัน และต้องไม่ก่อผลเสียหาย
อย่างไรให้แก่ชาติไทย
แต่เหตุการณ์ของโลกในสมัยปัจจุบันผันแปรและเรรวนไม่แน่นอน ความรู้สึกและความคิดเห็น
ของแต่ละชาติก็เปรียบเสมือนความคิดเห็นของบุคคลธรรมดาได้แปรปรวนไปตามความเคลื่อนไหวของ
เหตุการณ์ด้วย การปะทะ การต้องใช้กำลัง การต่อสู้ ตลอดจนการรบและการสงครามก็ได้เกิดขึ้นและได้ยืด
เยื้อมาช้านาน และก็ยังไม่อาจคาดคะเนได้ว่าจะสิ้นสุดลงเมื่อใด เพื่อรักษาความเป็นมิตรที่ดีของทุก ๆ ชาติ
ชาติไทยได้ดำรงอยู่ในความเป็นกลาง และปฏิบัติกิจด้วยความเที่ยงธรรมถือมั่นในความสงบและในการที่จะ
ไม่ก่อความเดือดร้อนให้แก่ชาติหนึ่งชาติใด แต่ทั้งนี้ ชาติต่าง ๆ ที่เป็นมิตรกับชาติไทย มีความสัมพันธ์สนิท
กันมานับเป็นเวลานานนั้น ก็ต้องเห็นใจชาติไทยและไม่ก่อความเดือดร้อนให้แก่ชาติไทยด้วย แต่ดังที่ได้
ทราบกันอยู่แล้ว ทุกสิ่งทุกอย่างไม่เป็นที่แน่นอน และถ้าจะสมมติกรณีให้ร้ายแรงที่สุด การณ์ก็อาจเป็นได้ว่า
ชาติไทยอาจถูกชาติอื่นบีบคั้นและเข้ามารุกรานในบ้านเมือง ในกรณีอันร้ายแรงเช่นนี้ ซึ่งเป็นกรณีเกี่ยวกับ
ความเป็นความตายของชาติ ประชาชนชาวไทยก็ตกอยู่ในฐานะจำเป็นที่จะต้องต่อสู้จนกว่าจะหมดลม
หายใจ ถึงศัตรูจะมีอำนาจอย่างใหญ่หลวงเพียงใดก็ตาม เมื่อเกิดมาเป็นไทยแล้วต้องสู้จนสิ้นกำลัง ชาติไทย
ย่อมรู้สึกอยู่ว่าเป็นชาติเล็ก ไม่มีกำลังอำนาจมากมาย แต่ก็ยินดีที่จะยอมตายด้วยความเป็นไท ดีกว่าอยู่ด้วย
ความเป็นทาส เมื่อจำเป็น ถึงชาติไทยจะต้องสู้จนสิ้นชาติ ชื่อของไทยก็คงดำรงอยู่ตลอดชั่วกัลปาวสานว่า
เป็นชาตินักสู้จนตัวตาย ดังได้มีตัวอย่างของบางชาติที่ถึงบัดนี้จะได้สูญสิ้นนับเป็นเวลาตั้งพันปี แต่ชื่อก็ยังดัง
ก้องอยู่ไม่รู้ลืม
ชาติไทยตั้งมั่นอยู่ในสันติธรรม และแสวงหาสันติภาพอยู่เสมอ แต่จะต้องไม่ประมาท ถ้าหาก
บังเอิญต้องเผชิญต่อการรบ และต้องต่อต้านกับศัตรูผู้รุกรานโดยอธรรมเช่นนี้ ก็ควรตราหน้าที่ของ
ประชาชนชาวไทยทั้งมวลอันรู้อยู่โดยทั่วกันนั้นไว้ให้เป็นที่แน่นอนเสียแต่บัดนี้ และให้ทุกคนสังวรในกิจที่ตน
พึงปฏิบัติในการรบต่อต้านไว้โดยทั่วกัน ด้วยเหตุนี้จึงได้มีการตรากฎหมายเรื่องนี้ขึ้นไว้
JUSLUME